Dziś postanowiłam powędrować w kierunku historii żużla, czyli właściwie też trochę w lewo. Czyż nie napawają Państwa ciekawością okoliczności powstania tak szybkiej i zarazem czarnej dyscypliny? Potrzeba matką wynalazków – można by rzec, i tak na początku XX wieku próbowano urządzać wyścigi na motocyklach drogowych, właściwie w bardzo rozmaitych miejscach, takich jak: powierzchnie trawiaste, tory kolarskie czy owale, po których w normalnych warunkach goniły się charty.

Śmiem przypuszczać, że próbowano zrobić użytek z posiadanych motocykli, a skoro rywalizacja i adrenalina od zawsze pociągają ludzi, więc i na tych maszynach próbowano próbowano tego doświadczyć. Stąd pewnie tak rozmaite miejsca znajdziemy w spisie przodków dzisiejszych torów żużlowych. Żużel u jego początków nazywano w języku angielskim „dirt-trackiem” i za jego oficjalny start uznaje się zawody rozegrane w australijskim West Maintland, 15 grudnia 1923 roku. Czy wiecie Państwo na jakim obiekcie miało miejsce to ściganie? Podpowiem: na torze. Ale za to jakim! Był to owal, na którym rozgrywano zawody kłusaków. Była to specjalna rasa koni, używana głównie w wyścigach dwukołowych wózków. Na takim właśnie torze rozpoczął się żużel. Od tego momentu żużlowe ściganie było organizowane już regularnie, z tym, że znowu – na różnego rodzaju torach.

Do Europy „czarny sport” zawędrował nieco później, bo w II połowie lat 20. XX wieku. Wzmianki o pierwszych zawodach na Starym Kontynencie kierują nas w stronę Manchesteru, gdzie w 1927 roku pojechano po raz pierwszy na nawierzchni żużlowej. Często jednak wspomina się także High Beach i tamtejszy turniej objechany 19 lutego 1929 roku przy udziale 30. tysięcznej publiczności, który to uznaje się za początek żużla w Europie. Rok 1929 ma podwójnie ważne znaczenie. W tym bowiem roku zainaugurowano także pierwszą ligę żużlową na świecie – czyli British Elite League. Obecnie najstarsza i jedna z najsilniejszych lig żużlowych na naszym globie. To jeszcze pozostaje mi wspomnieć o mistrzostwach świata, pierwszym mistrzu i początkach speedwaya w Polsce, i na dziś skończymy z historią. Zawody o tytuł indywidualnego championa powstały w 1936 roku. Wywodziły się z cyklu turniejów indywidualnych organizowanych przez redakcję brytyjskiego pisma The Star od 1929. Pierwszym mistrzem świata został natomiast Australijczyk Lionel van Praag.

A co z polskim podwórkiem? Żużel zawędrował także do naszego kraju. Podobne zawody rozgrywano u nas od lat 30. XX wieku. Ścigano się również na niezmodyfikowanych motocyklach żużlowych, ale za to dokonano podziału na różne klasy, w zależności od pojemności silnika. Temu podziałowi były podporządkowane pierwsze mistrzostwa Polski, rozegrane na torze w Mysłowicach, w 1932 roku. Podział na klasy i motocykle drogowe trwał aż do lat 40. Dopiero w 1948 roku została zorganizowana regularna liga żużlowa, w której klas już nie było. W tym czasie zaczęły się także pojawiać maszyny żużlowe, które były przystosowane specjalnie do startu na nawierzchniach żużlowych. To tak od strony historycznej. Jednak, żeby nie było w dzisiejszym moim tekście tylko dat, zakończę fragmentem rozmowy z trenerem Markiem Cieślakiem. Ciągle słyszymy „czarny sport”. Skąd takie określenie? Ja na początku zastanawiałam się, czy chodzi bardziej o tor żużlowy, czy może o upadki i kontuzje, jakie ze sobą niesie żużel. Marek Cieślak odpowiada: „Czarny sport” to był kiedyś. Wtedy, kiedy tory były czarne – żużlowe, a zawodnicy jeździli w czarnych skórach, nie kevlarach, tak jak dzisiaj. Tak, wtedy nie było nawet kevlarów. Były po prostu skóry. Teraz, trzeba powiedzieć, że to już jest bardziej „kolorowy” sport. Zawodnicy jeżdżą w różnych barwach. Teraz są i „kolorowe” kombinezony, i „kolorowe” motocykle, i zupełnie inne nawierzchnie. Nie robi się już takich nawierzchni jak kiedyś. Teraz są nawierzchnie sjenitowe, granitowe, one po prostu lepiej wiążą. W takim torze typowo żużlowym, jak ja jeździłem kiedyś, po dwóch biegach były dziury po kolana. Dzisiaj się jeździ i tor jest przez całe zawody jak stół. - mówi trener reprezentacji Polski, a ja zapraszam na kolejne artykuły z tej serii.

Kategorie i tagi: Historia, Żużel w Europie,